اضطراب در سالمندان یکی از مشکلاتی است که ممکن است در ظاهر با نگرانیهای معمول زندگی اشتباه گرفته شود. نگرانی درباره سلامتی، وضعیت مالی، تنهایی، آینده، از دست دادن استقلال یا شرایط اعضای خانواده میتواند در هر سنی اتفاق بیفتد، اما زمانی که این نگرانیها شدید، مداوم و کنترلناپذیر شوند و روی خواب، روابط اجتماعی یا فعالیتهای روزمره سالمند تأثیر بگذارند، بهتر است جدی گرفته شوند.
اضطراب در دوران سالمندی همیشه به شکل ترس یا نگرانی آشکار دیده نمیشود. گاهی سالمند بیشتر از گذشته بیقرار میشود، مرتب درباره بیماریها سؤال میکند، خوابش به هم میریزد، از حضور در جمع دوری میکند یا از انجام فعالیتهایی که قبلاً برایش لذتبخش بودهاند اجتناب میکند. حتی برخی افراد ممکن است بیشتر از علائم جسمی مانند تپش قلب، احساس فشار در قفسه سینه، خستگی، مشکلات گوارشی یا تنش عضلانی صحبت کنند.
نکته مهم این است که اضطراب شدید و مداوم را نباید بخش طبیعی افزایش سن دانست. تغییرات زندگی در سالمندی میتوانند زمینه نگرانی و فشار روانی را بیشتر کنند، اما در صورت تداوم علائم، ارزیابی تخصصی میتواند به پیدا کردن علت و انتخاب روش مناسب برای کمک به سالمند منجر شود.
اضطراب در سالمندان چیست؟
اضطراب به مجموعهای از احساسات، افکار و واکنشهای جسمی گفته میشود که معمولاً در پاسخ به یک خطر واقعی یا تصورشده ایجاد میشوند. مقدار مشخصی از اضطراب طبیعی است و حتی میتواند به فرد کمک کند برای یک موقعیت مهم آماده شود. مشکل زمانی ایجاد میشود که نگرانی بیش از اندازه باشد، مدت زیادی ادامه پیدا کند یا عملکرد روزانه فرد را مختل کند.
در سالمندان، اضطراب ممکن است با نگرانیهای مربوط به سلامت، از دست دادن استقلال، تغییر محل زندگی، بازنشستگی، کاهش تواناییهای جسمی، فوت دوستان یا همسر، فاصله گرفتن اعضای خانواده و کاهش ارتباطات اجتماعی ارتباط داشته باشد. گاهی نیز یک بیماری جسمی، تغییر داروها، اختلال خواب یا مشکلات روانشناختی میتواند در بروز یا تشدید علائم نقش داشته باشد.
به همین دلیل، برای شناخت دقیق علت اضطراب در سالمندان نباید فقط به یک علامت توجه کرد. بررسی وضعیت جسمی، روانی، اجتماعی، کیفیت خواب، داروهای مصرفی و شرایط زندگی سالمند میتواند تصویر کاملتری از مشکل ایجاد کند.
مهمترین علائم اضطراب در سالمندان چیست؟
علائم اضطراب در افراد مختلف یکسان نیست. ممکن است یک سالمند بیشتر علائم ذهنی و عاطفی داشته باشد، در حالی که فرد دیگری عمدتاً علائم جسمی را تجربه کند. بعضی از نشانههای رایج عبارتاند از:
- نگرانی مداوم درباره سلامتی، خانواده یا آینده
- احساس ترس یا دلشوره بدون علت مشخص
- بیقراری و ناتوانی در آرام ماندن
- تحریکپذیری و زودرنجی بیشتر از گذشته
- اختلال در خواب یا بیدار شدنهای مکرر در طول شب
- احساس خستگی و کاهش انرژی
- مشکل در تمرکز و تصمیمگیری
- تپش قلب یا احساس ضربان شدید قلب
- تعریق یا لرزش
- تنش و گرفتگی عضلات
- احساس تنگی نفس یا نفسکشیدن سریع هنگام اضطراب
- مشکلات گوارشی که ممکن است در زمان نگرانی تشدید شوند
- اجتناب از حضور در جمع یا فعالیتهای اجتماعی
- ترس بیش از اندازه از اتفاقات آینده
وجود یکی از این علائم بهتنهایی به معنای ابتلای سالمند به یک اختلال اضطرابی نیست. برای مثال، اختلال خواب میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و تپش قلب نیز ممکن است به علت یک مشکل جسمی ایجاد شود. بنابراین اگر علائم جدید، شدید یا مداوم هستند، بهتر است علت آنها توسط پزشک یا متخصص مربوطه بررسی شود.
چرا سالمندان دچار اضطراب میشوند؟
اضطراب در سالمندی میتواند حاصل ترکیبی از عوامل مختلف باشد. تغییرات جسمی و روانی، شرایط اجتماعی و اتفاقات مهم زندگی همگی میتوانند در ایجاد یا تشدید اضطراب نقش داشته باشند.
۱. نگرانی درباره بیماری و وضعیت جسمی
یکی از رایجترین دلایل نگرانی در سالمندان، ترس از بیماری یا تشدید مشکلات جسمی است. فردی که با یک بیماری مزمن زندگی میکند ممکن است دائماً نگران تغییر وضعیت خود، نیاز به مراقبت بیشتر یا وابسته شدن به دیگران باشد.
گاهی نیز تجربه یک بیماری جدی یا مراجعه مکرر به پزشک باعث میشود سالمند نسبت به نشانههای کوچک بدن حساستر شود. در چنین شرایطی، هر درد یا تغییر جسمی ممکن است به نگرانی شدید درباره یک بیماری جدی منجر شود.
۲. ترس از دست دادن استقلال
استقلال برای بسیاری از سالمندان اهمیت زیادی دارد. زمانی که فرد احساس کند دیگر نمیتواند مانند گذشته رانندگی کند، خرید انجام دهد، از پلهها بالا برود یا کارهای شخصی خود را بدون کمک دیگران انجام دهد، ممکن است احساس نگرانی و ناامنی بیشتری پیدا کند.
این نگرانی زمانی شدیدتر میشود که خانواده بدون توجه به نظر سالمند، تصمیمهای مربوط به زندگی او را به جای او بگیرند. حمایت از سالمند باید تا حد امکان به شکلی باشد که احساس استقلال و مشارکت او حفظ شود.
۳. تنهایی و کاهش ارتباطات اجتماعی
کاهش ارتباط با دوستان، همکاران و اعضای خانواده میتواند وضعیت روانی سالمند را تحت تأثیر قرار دهد. بازنشستگی، فوت همسر یا دوستان، مهاجرت فرزندان و کاهش حضور در فعالیتهای اجتماعی ممکن است باعث شود فرد زمان بیشتری را تنها سپری کند.
تنهایی لزوماً به معنی تنها بودن فیزیکی نیست؛ ممکن است سالمند در کنار دیگران زندگی کند اما احساس کند کسی او را درک نمیکند یا ارتباط عاطفی کافی با اطرافیان ندارد. ایجاد ارتباط منظم، فعالیتهای گروهی و فرصت برای صحبت کردن درباره احساسات میتواند در این شرایط اهمیت زیادی داشته باشد.
۴. تغییرات مهم زندگی
سالمندی میتواند با تغییرات متعددی همراه باشد؛ از بازنشستگی و تغییر نقش خانوادگی گرفته تا جابهجایی محل زندگی یا نیاز به دریافت مراقبت بیشتر. حتی تغییراتی که از نظر خانواده مثبت به نظر میرسند، ممکن است برای سالمند استرسزا باشند.
به همین دلیل بهتر است هنگام ایجاد تغییرات مهم، نظر و احساس سالمند نیز در تصمیمگیریها در نظر گرفته شود. داشتن احساس کنترل بر زندگی میتواند به کاهش فشار روانی کمک کند.
۵. مشکلات خواب
خواب نامناسب و اضطراب میتوانند یک چرخه معیوب ایجاد کنند. نگرانی باعث دشوار شدن خواب میشود و کمبود خواب نیز میتواند تحمل فرد در برابر فشارهای روزانه را کاهش دهد و احساس خستگی و تنش را بیشتر کند.
اگر سالمند برای مدت طولانی دچار مشکل خواب است، نباید صرفاً آن را به سن نسبت داد. بررسی الگوی خواب، داروهای مصرفی، شرایط محیطی و مشکلات جسمی یا روانی میتواند در پیدا کردن علت مفید باشد.
۶. کاهش تواناییهای جسمی و حرکتی
کاهش قدرت عضلات، مشکلات تعادل یا دشوار شدن انجام برخی فعالیتهای روزمره ممکن است باعث شود سالمند نسبت به زمین خوردن یا ناتوان شدن بیشتر نگران شود. این نگرانی در بعضی افراد میتواند باعث کاهش فعالیت و بیرون نرفتن از خانه شود و در نتیجه ارتباط اجتماعی و فعالیت بدنی نیز کمتر شود.
در چنین شرایطی، بررسی وضعیت حرکتی و کمک به حفظ تواناییهای عملکردی میتواند اهمیت زیادی داشته باشد. خدمات فیزیوتراپی سالمندان میتواند در صورت نیاز و با تشخیص متخصص، بخشی از برنامه توانبخشی و حفظ توانایی حرکتی سالمند باشد.
تفاوت اضطراب طبیعی با اضطراب مشکلساز در سالمندی
همه نگرانیها نشانه اختلال اضطرابی نیستند. نگرانی درباره نتیجه یک آزمایش پزشکی، یک جراحی، وضعیت یکی از اعضای خانواده یا یک تغییر مهم زندگی میتواند واکنشی طبیعی باشد. معمولاً زمانی که موقعیت برطرف میشود یا فرد با شرایط سازگار میشود، شدت نگرانی نیز کاهش پیدا میکند.
اما اگر نگرانی بدون دلیل مشخص ادامه پیدا کند، بیش از اندازه باشد یا باعث شود سالمند فعالیتهای روزمره خود را کنار بگذارد، کمتر با دیگران ارتباط داشته باشد یا دائماً درگیر ترس و دلشوره باشد، بهتر است موضوع دقیقتر بررسی شود.
برای مثال، اگر سالمندی به دلیل ترس از زمین خوردن دیگر از خانه خارج نمیشود، اگر دائماً درباره ابتلا به بیماریهای مختلف نگرانی دارد یا اگر اضطراب باعث اختلال جدی در خواب و زندگی روزمره او شده است، بهتر است خانواده به جای بیاهمیت دانستن این رفتار، از یک متخصص کمک بگیرند.
آیا اضطراب میتواند با افسردگی یا مشکلات حافظه اشتباه شود؟
گاهی تشخیص علت تغییرات رفتاری و ذهنی در سالمندان ساده نیست. اضطراب، افسردگی، مشکلات خواب و برخی اختلالات شناختی میتوانند علائمی مانند کاهش تمرکز، بیقراری، خستگی یا کاهش علاقه به فعالیتهای روزمره ایجاد کنند.
از طرف دیگر، برخی سالمندان ممکن است به جای صحبت درباره احساسات خود، بیشتر از علائم جسمی شکایت کنند. بنابراین تغییر ناگهانی یا قابل توجه در رفتار و عملکرد سالمند بهتر است با دقت بررسی شود و صرفاً به «بالا رفتن سن» نسبت داده نشود.
در صورتی که نگرانی درباره تغییرات حافظه، تمرکز یا عملکرد ذهنی وجود دارد، ارزیابی روانشناختی سالمندان میتواند به بررسی دقیقتر وضعیت فرد و مشخص شدن نیازهای او کمک کند.
همچنین اگر اضطراب همراه با مشکلات شناختی یا دشواری در انجام فعالیتهای روزمره باشد، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند. در برخی شرایط، ارزیابی کاردرمانی نیز میتواند برای شناخت تواناییهای عملکردی و نیازهای سالمند مفید باشد.
چه عواملی میتوانند اضطراب سالمندان را تشدید کنند؟
عوامل مختلفی ممکن است باعث شدیدتر شدن اضطراب شوند. برای نمونه، کمبود خواب، کاهش فعالیت بدنی، انزوای اجتماعی، استرسهای خانوادگی، تغییرات ناگهانی در برنامه روزانه و نگرانی مداوم درباره بیماری میتوانند شرایط را دشوارتر کنند.
محیط زندگی نیز اهمیت دارد. محیط بسیار شلوغ، پرتنش یا نامنظم ممکن است برای سالمندی که دچار نگرانی یا مشکلات شناختی است آزاردهنده باشد. داشتن برنامه روزانه قابل پیشبینی، ارتباط منظم با خانواده و ایجاد فرصت برای فعالیتهای مورد علاقه میتواند به ایجاد احساس امنیت بیشتر کمک کند.
از طرف دیگر، مصرف یا تغییر برخی داروها نیز میتواند با تغییرات جسمی یا روانی همراه باشد. سالمندان معمولاً ممکن است چند دارو را همزمان مصرف کنند؛ بنابراین در صورت شروع یک علامت جدید، بهتر است پزشک از تمام داروها، مکملها و فرآوردههای مصرفی فرد اطلاع داشته باشد.
راههای کاهش اضطراب در سالمندان
خوشبختانه اضطراب در سالمندان در بسیاری از موارد قابل مدیریت است و با شناسایی علت، ایجاد تغییرات مناسب در سبک زندگی و در صورت نیاز دریافت کمک تخصصی میتوان شدت علائم را کاهش داد. نکته مهم این است که برای هر فرد سالمند یک روش واحد مناسب نیست؛ بنابراین بهتر است راهکارها با توجه به وضعیت جسمی، شرایط خانوادگی، بیماریهای زمینهای و شدت اضطراب انتخاب شوند.
۱. ایجاد برنامه منظم روزانه
داشتن یک برنامه قابل پیشبینی میتواند احساس امنیت بیشتری در سالمند ایجاد کند. ساعت خواب و بیداری، وعدههای غذایی، فعالیت بدنی، استراحت و فعالیتهای اجتماعی بهتر است تا حد امکان نظم مشخصی داشته باشند.
بینظمی شدید در برنامه روزانه ممکن است باعث شود فرد سالمند احساس کند کنترل کمتری بر شرایط زندگی خود دارد. در مقابل، برنامهای ساده و قابل اجرا میتواند به کاهش نگرانی و افزایش احساس کنترل کمک کند.
۲. فعالیت بدنی متناسب با توانایی سالمند
فعالیت بدنی منظم یکی از راهکارهای مهم برای حفظ سلامت جسم و روان در دوران سالمندی است. پیادهروی سبک، حرکات کششی، تمرینات تعادلی و فعالیتهای متناسب با توانایی فرد میتوانند به بهبود خلقوخو و کاهش تنش کمک کنند.
البته نوع و شدت فعالیت باید با وضعیت جسمی سالمند هماهنگ باشد. افرادی که بیماری قلبی، مشکلات حرکتی، پوکی استخوان، درد شدید یا محدودیت جسمی دارند، بهتر است پیش از شروع برنامه ورزشی جدید با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنند.
برای آشنایی بیشتر با فعالیتهای مناسب، میتوانید مطلب بهترین ورزش برای سالمندان بالای ۶۰ سال را مطالعه کنید.
۳. حفظ ارتباط با خانواده و دیگران
تنهایی و کاهش ارتباطات اجتماعی میتواند زمینهساز نگرانی، غمگینی و اضطراب شود. گفتوگو با اعضای خانواده، دیدار دوستان، شرکت در فعالیتهای گروهی و حضور در جمعهای اجتماعی متناسب با علاقه سالمند میتواند به حفظ ارتباط اجتماعی کمک کند.
گاهی حتی یک تماس تلفنی کوتاه یا گفتوگوی روزانه میتواند برای سالمندی که بیشتر اوقات خود را تنها میگذراند، ارزشمند باشد. خانواده نیز بهتر است به جای نادیده گرفتن نگرانیهای سالمند، با آرامش به صحبتهای او گوش دهد.
۴. کاهش مصرف محرکها
مصرف زیاد نوشیدنیهای حاوی کافئین مانند قهوه، چای پررنگ و برخی نوشیدنیهای انرژیزا ممکن است در بعضی افراد علائم اضطراب، بیقراری یا اختلال خواب را تشدید کند. اگر سالمند متوجه ارتباط میان مصرف این مواد و افزایش بیقراری خود شده است، بهتر است درباره کاهش مصرف آنها با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کند.
همچنین مصرف خودسرانه داروهای آرامبخش یا تغییر مقدار داروهای تجویزی راه مناسبی برای کنترل اضطراب نیست و میتواند برای سالمندان خطرناک باشد.
۵. توجه به خواب سالمند
اضطراب و اختلال خواب میتوانند یک چرخه ایجاد کنند؛ به این معنا که نگرانی خواب را مختل میکند و کمخوابی نیز ممکن است تحمل فرد در برابر استرس و نگرانی را کاهش دهد.
داشتن ساعت خواب منظم، کاهش استفاده از تلفن همراه و تلویزیون پیش از خواب، ایجاد محیط خواب آرام و پرهیز از مصرف محرکها در ساعات پایانی روز میتواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند.
۶. تمرینهای آرامسازی و تنفس
تمرینهای ساده آرامسازی میتوانند برای برخی سالمندان مفید باشند. یکی از روشهای ساده، تمرکز بر تنفس آرام و منظم است. سالمند میتواند در محیطی آرام بنشیند، شانهها را رها کند و چند دقیقه توجه خود را روی دم و بازدم قرار دهد.
این تمرین نباید باعث سرگیجه یا ناراحتی شود. هدف، آرام کردن بدن و کاهش توجه مداوم به افکار نگرانکننده است، نه انجام یک تمرین دشوار یا طولانی.
نقش خانواده در کاهش اضطراب سالمندان
خانواده نقش مهمی در شناسایی و مدیریت اضطراب در سالمندان دارد. گاهی فرد سالمند تصور میکند نگرانیهایش بخشی طبیعی از افزایش سن است و درباره آنها صحبت نمیکند. اعضای خانواده باید نسبت به تغییرات رفتاری و عاطفی او توجه داشته باشند.
تغییر ناگهانی در میزان ارتباط با دیگران، بیخوابی، بیقراری، نگرانی مداوم، ترسهای جدید، کاهش علاقه به فعالیتهای مورد علاقه یا شکایتهای جسمی مکرر بدون علت مشخص میتواند نشانهای باشد که نیاز به بررسی بیشتری دارد.
در چنین شرایطی بهتر است خانواده به جای گفتن جملاتی مانند «نگران نباش» یا «چیزی نیست»، ابتدا به نگرانی سالمند گوش دهد و تلاش کند علت آن را بفهمد. احساس شنیده شدن و حمایت شدن میتواند نقش مهمی در کاهش فشار روانی داشته باشد.
اگر اعضای خانواده در مراقبت از سالمند با چالشهایی مواجه هستند، استفاده از خدمات تخصصی و دریافت آموزش مناسب نیز میتواند کمککننده باشد. آموزش به مراقبان سالمندان میتواند به خانواده و مراقبان کمک کند تا نیازهای سالمند را بهتر بشناسند.
چه زمانی برای اضطراب سالمندان باید به متخصص مراجعه کرد؟
اضطراب شدید، مداوم یا رو به افزایش نباید صرفاً به حساب بالا رفتن سن گذاشته شود. اگر نگرانی و ترس باعث اختلال در خواب، تغذیه، فعالیتهای روزمره، روابط اجتماعی یا استقلال سالمند شده باشد، بهتر است موضوع توسط متخصص بررسی شود.
همچنین اگر اضطراب به صورت ناگهانی ایجاد شده یا همراه با تغییرات قابل توجه در رفتار، گیجی، اختلال حافظه، بیقراری شدید یا علائم جسمی جدید است، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا گاهی یک مشکل جسمی، عارضه دارویی یا اختلال دیگری میتواند با علائم اضطرابی خود را نشان دهد.
در مواردی که اضطراب با علائم شدید جسمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش یا سایر علائم اورژانسی همراه است، نباید آن را صرفاً به اضطراب نسبت داد و لازم است ارزیابی فوری پزشکی انجام شود.
آیا رواندرمانی برای اضطراب در سالمندان مؤثر است؟
رواندرمانی میتواند یکی از گزینههای مؤثر برای مدیریت اضطراب در سالمندان باشد. نوع مداخله به شرایط فرد، علت اضطراب و نظر متخصص بستگی دارد. در برخی افراد، روشهایی مانند درمان شناختی رفتاری میتوانند به شناسایی افکار اضطرابزا و ایجاد الگوهای فکری و رفتاری مناسبتر کمک کنند.
در کنار درمان، بررسی وضعیت جسمی و داروهای مصرفی سالمند نیز اهمیت دارد. در صورت نیاز، پزشک یا متخصص سلامت روان میتواند درباره مناسبترین روش درمان تصمیمگیری کند.
در مجموعه ارزیابی روانشناختی نیز میتوان وضعیت روانی سالمند را دقیقتر بررسی کرد تا در صورت وجود مشکلات اضطرابی یا سایر مسائل روانشناختی، مسیر مناسبتری برای کمک به فرد انتخاب شود.
اضطراب سالمندان و تفاوت آن با استرس طبیعی
همه افراد، از جمله سالمندان، ممکن است در موقعیتهای خاص دچار نگرانی یا استرس شوند. برای مثال، نگرانی پیش از یک عمل پزشکی، تغییر محل زندگی یا یک مشکل خانوادگی لزوماً به معنای وجود اختلال اضطرابی نیست.
تفاوت مهم در این است که اضطراب مشکلساز معمولاً شدیدتر، مداومتر یا نامتناسب با شرایط است و میتواند عملکرد روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین صرف وجود نگرانی به تنهایی برای تشخیص اختلال اضطرابی کافی نیست و تشخیص باید توسط متخصص انجام شود.
جمعبندی؛ با اضطراب سالمندان چه کنیم؟
اضطراب در سالمندان موضوعی قابل توجه است که نباید آن را همیشه بخشی طبیعی از پیری دانست. نگرانی مداوم، ترس، بیقراری، اختلال خواب و کاهش فعالیتهای اجتماعی میتوانند کیفیت زندگی سالمند را تحت تأثیر قرار دهند.
اولین قدم، توجه به تغییرات رفتاری و گفتوگو با سالمند بدون قضاوت است. سپس باید عوامل احتمالی مانند مشکلات جسمی، داروها، تنهایی، تغییرات زندگی، اختلال خواب و فشارهای خانوادگی بررسی شوند.
ایجاد برنامه روزانه منظم، فعالیت بدنی متناسب، حفظ ارتباط اجتماعی، توجه به خواب، تمرینهای آرامسازی و دریافت حمایت تخصصی میتوانند بخشی از مسیر مدیریت اضطراب باشند. در صورتی که علائم شدید، مداوم یا مختلکننده زندگی روزمره باشند، ارزیابی توسط پزشک یا متخصص سلامت روان اهمیت ویژهای دارد.
هدف از مراقبت صحیح، فقط کاهش اضطراب نیست؛ بلکه کمک به سالمند برای داشتن احساس امنیت، استقلال، ارتباط اجتماعی و کیفیت زندگی بهتر است.
سؤالات متداول درباره اضطراب در سالمندان
آیا اضطراب در سالمندان طبیعی است؟
احساس نگرانی گاهبهگاه در هر سنی طبیعی است، اما اضطراب شدید، مداوم یا مختلکننده فعالیتهای روزمره نباید صرفاً به افزایش سن نسبت داده شود و ممکن است نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد.
مهمترین علائم اضطراب در سالمندان چیست؟
نگرانی مداوم، بیقراری، تنش، اختلال خواب، دشواری در تمرکز، ترسهای مکرر و برخی علائم جسمی مانند تپش قلب یا ناراحتی گوارشی میتوانند همراه اضطراب باشند. این علائم اختصاصی نیستند و برای تشخیص علت آنها باید شرایط فرد بررسی شود.
چگونه اضطراب سالمند را در خانه کاهش دهیم؟
ایجاد محیط آرام، داشتن برنامه روزانه منظم، گوش دادن به نگرانیهای سالمند، حفظ ارتباط اجتماعی، فعالیت بدنی متناسب و توجه به خواب میتواند کمککننده باشد. در صورت تداوم یا شدت علائم، مراجعه به متخصص اهمیت دارد.
آیا اضطراب میتواند باعث اختلال خواب سالمندان شود؟
بله. نگرانی و افکار مداوم میتوانند به خواب رفتن یا حفظ خواب را دشوار کنند. از طرف دیگر، کمخوابی نیز ممکن است احساس اضطراب و تحریکپذیری را بیشتر کند.
چه زمانی اضطراب سالمند نیاز به مراجعه به متخصص دارد؟
اگر اضطراب مداوم باشد، زندگی روزمره را مختل کند، باعث انزوای اجتماعی یا اختلال خواب شود، بهتدریج افزایش پیدا کند یا همراه با تغییرات جسمی و رفتاری جدید باشد، بهتر است سالمند توسط پزشک یا متخصص سلامت روان ارزیابی شود.
دیدگاهتان را بنویسید